Có một đoạn intro logo dài bốn giây mà tôi đã ngồi chỉnh gần trọn một ngày. Khách bảo chữ bay vào “hơi gắt”. Tôi kéo đường cong tốc độ cho mềm lại, xuất thử, xem, rồi lại kéo. Đến chiều, đồng nghiệp đi ngang hỏi tôi đang sửa gì. Tôi bật cho xem hai phiên bản. Anh ấy nhìn một lúc rồi bảo không thấy khác nhau. Tôi thì thấy. Cái khác nằm ở khoảng nửa giây, và nửa giây ấy là toàn bộ cái nghề này.
01 / Hình ảnh, cộng thêm thời gian
Nếu ai hỏi motion graphic designer là gì, tôi sẽ nói đó là người lấy những thứ vốn đứng yên như chữ, hình khối, biểu tượng, rồi cho chúng chuyển động có chủ đích. Nhà thiết kế đồ họa chuyển động (motion graphic designer) làm ra video giới thiệu sản phẩm, đoạn intro cho kênh video, infographic động giải thích một quy trình, hiệu ứng chữ trong quảng cáo, đôi khi cả những chuyển động nhỏ trong giao diện ứng dụng.
Thiết kế tĩnh có hai chiều. Nghề này thêm chiều thứ ba là thời gian, và chiều đó khó tính hơn ta tưởng. Cái gì xuất hiện trước, cái gì theo sau, mỗi thứ ở lại trên màn hình bao lâu, rời đi theo kiểu gì. Một dòng chữ xuất hiện quá nhanh thì người xem không kịp đọc. Quá chậm thì họ lướt qua video khác. Người làm motion vì vậy giống người kể chuyện hơn là người vẽ, chỉ khác là kể bằng nhịp.
Tôi hay nghĩ nghề này gần với âm nhạc. Một cú chuyển cảnh rơi đúng phách nhạc nền mang lại cảm giác dễ chịu khó gọi tên. Lệch một chút thì người xem không nói được là sai ở đâu, nhưng họ thấy gợn.
02 / Từ trang giấy tới file xuất
Một dự án thường bắt đầu bằng kịch bản, có khi do biên kịch viết, có khi do chính motion designer tự viết nếu dự án nhỏ. Từ kịch bản, người ta làm storyboard, tức chuỗi khung hình phác thảo cho từng cảnh, giống truyện tranh thô. Giai đoạn này rẻ và nhanh, nên sửa thoải mái.
Sau đó là dựng khung hình phong cách, gọi là styleframe: vài khung tĩnh đã hoàn thiện về màu, chữ, hình ảnh để khách duyệt “cái nhìn” trước khi bắt tay vào làm chuyển động. Bỏ qua bước này thì rủi ro là làm xong cả video rồi khách mới bảo không thích màu.
Rồi mới tới phần animate, tức làm chuyển động. Công cụ quen thuộc là After Effects, đi cùng Illustrator hoặc Photoshop để chuẩn bị chất liệu, Premiere Pro để dựng và ráp âm thanh. Ai làm 3D thì thêm Cinema 4D hoặc Blender. Phần cuối là phối hợp với người làm âm thanh, chỉnh lại nhịp cho khớp, xuất file theo đủ định dạng cho từng nền tảng: dọc cho điện thoại, ngang cho màn hình lớn, vuông cho bài đăng.
Trong phòng dựng: Học ai thì học, đừng bỏ qua việc đặt tên layer cho tử tế. Một file After Effects với hai trăm layer tên “Layer 1 copy 37” là món quà kinh hoàng cho chính bạn ba tháng sau, khi khách quay lại đòi sửa.
03 / Nền móng trước, hiệu ứng sau
Nhiều bạn trẻ đến với motion vì mê những video đầy hiệu ứng lấp lánh. Tôi hiểu cảm giác đó. Nhưng hiệu ứng là phần dễ học nhất. Có hàng nghìn video hướng dẫn trên mạng chỉ bạn làm chữ nổ tung trong mười phút. Thứ khó học hơn là bố cục, màu sắc, chọn chữ, những nền tảng của thiết kế tĩnh. Một video có chuyển động mượt mà nhưng khung hình nào dừng lại cũng xấu thì vẫn là video xấu.
Vì vậy tôi thường khuyên người mới nắm chắc kiến thức nền của nghề trước, rồi mới rẽ sang mảng chuyển động. Bố cục, màu và typography vững thì chuyển động mới có cái để mà chuyển.
Bên cạnh đó là các nguyên lý chuyển động, phần lớn mượn từ hoạt hình truyền thống: tăng tốc, giảm tốc, nén giãn, chuyển động theo đà. Hiểu chúng, bạn sẽ biết vì sao một quả bóng rơi xuống trông thật còn quả kia trông như bị treo dây. Tiếp đến là cảm giác về nhịp, thứ này luyện bằng cách xem nhiều, làm nhiều và tập nghe nhạc kỹ hơn bình thường.
Bắt đầu thì nên bắt đầu nhỏ. Một intro logo năm giây. Một video giải thích ba mươi giây về một thứ gì đó bạn hiểu rõ. Làm trọn vẹn từ storyboard đến file xuất dạy cho bạn nhiều hơn là học rải rác hai mươi kỹ thuật lẻ mà chưa bao giờ ráp lại thành một sản phẩm.
Một chuyện nữa: máy móc. Làm chuyển động, nhất là có 3D, ngốn tài nguyên máy hơn hẳn thiết kế tĩnh. Bạn không cần máy đắt nhất để bắt đầu, nhưng sẽ sớm hiểu vì sao dân motion hay ngồi nhìn thanh tiến trình render với vẻ mặt của người chờ nồi cơm chín.
04 / Ai đang cần người làm chuyển động
Nội dung video đã chiếm một phần lớn trên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và quảng cáo số, nên nhu cầu về người làm đồ họa chuyển động có mặt ở nhiều nơi: agency quảng cáo, studio sản xuất video, bộ phận truyền thông nội bộ của doanh nghiệp, cả những công ty công nghệ cần chuyển động cho giao diện. Mức độ nhiều ít còn tùy thời điểm, khu vực và loại sản phẩm bạn làm được.
Con đường đi lên có thể là từ người thực hiện thành người giám sát dự án, hoặc đi sâu thành chuyên gia một mảng như 3D hay hiệu ứng. Khá nhiều người chọn làm tự do, nhận dự án từ nhiều khách. Đi hướng nào thì portfolio, ở nghề này thường gọi là showreel, cùng với thói quen giao file đúng hẹn vẫn là thứ quyết định người ta có quay lại tìm bạn hay không.
Cái intro bốn giây hôm ấy, khách duyệt phiên bản tôi chỉnh lúc năm giờ chiều. Họ không nói vì sao thích. Chỉ bảo “giờ thấy ổn rồi”. Tôi tắt máy, đi về, trong đầu vẫn còn đếm khung hình.
Bài của Trương Đình Phúc.